Ramazan ayı, yalnızca oruç tutmakla değil; bereketi, huzuru, sabrı ve paylaşmayı öğretmesiyle de müminin gönlünü arındırır. Bu mübarek ayda sıkça duyduğumuz bazı kelimelerin derin anlamlarını bilmek, ibadetimizi daha şuurlu yaşamamıza vesile olur. İşte Ramazan’ın ruhunu yansıtan güzel kavramlardan oluşan sözlüğümüz:
Rü’yet-i Hilal (Hilalin Görülmesi)
Ramazan ayının başlangıcı, gökyüzünde yeni ayın ince hilal hâlinde görünmesiyle belirlenir. Bu gözleme “Rü’yet-i Hilal” denir. Hilali ilk gören müjdeyi verir: “Ramazan geldi!”
Niyet
Her ibadet niyetle başlar. Oruç tutarken ya da namaz kılarken kalpten geçen “Allah rızası için” düşüncesi, ibadetin özüdür. Peygamber Efendimiz (s.a.v.), “Ameller niyetlere göredir.” buyurmuştur.
Ramazan
“Ramad” kökünden gelir; “kavurucu sıcaklık” anlamındadır. Tıpkı güneşin toprağı yakması gibi, Ramazan da kalpleri günahlardan yakar, arındırır. Bu ay, Kamerî takvimin dokuzuncu ayıdır ve Müslümanlar için rahmet kapılarının açıldığı aydır.
Oruç
Sabırla nefse “dur” diyebilmenin adıdır. İmsaktan akşam ezanına kadar yeme, içme ve cinsel ilişkiden uzak durmak sadece fiziksel bir eylem değil, ruhu terbiye eden bir ibadettir.
Oruç; aç kalmak değil, tok gönüllü olmayı öğrenmektir.
Teravih
Ramazan gecelerinin huzur namazıdır. Yatsıdan sonra kılınan bu nafile namaz, “rahatlatmak, dinlendirmek” anlamına gelir. Her rekatında kalp hafifler, yorgunluk diner.
Fecr-i Kâzib (Yalancı Şafak)
Sabaha karşı ufukta beliren dikey, solgun beyaz bir ışık… Oruç için henüz erken vakittir. Bu ışık, “gerçek fecr” değildir. Bu yüzden buna “Fecr-i Kâzib”, yani “yalancı tan yeri” denir.
Fecr-i Sadık (Gerçek Şafak / İmsak)
Gökyüzünün doğu ufkunda yatay şekilde yayılan aydınlıktır. İşte orucun başladığı, sahurun sona erdiği, sabah namazının vaktinin girdiği andır. Müminin gününü aydınlatan ilk nur.
İftar
Günün sonunda sabrın ödülüdür. Akşam ezanıyla birlikte bir hurma, bir yudum suyla oruç açılır.
İftar sofraları sadece karınların değil, gönüllerin doyduğu yerlerdir.
Zekât
Mülkün gerçek sahibinin Allah olduğunu hatırlatan bir ibadettir. Malın kırkta biri, ihtiyaç sahiplerine verilerek bereketin artması sağlanır. Zekât, malı eksiltmez; temizler.
Mukabele
Ramazan ayında Kur’an’ı baştan sona okumak, dinlemek ve hatmetmek geleneğidir.
Cebrâil (a.s)’ın Peygamber Efendimiz’e her Ramazan’da Kur’an’ı okuması bu geleneğin başlangıcıdır.
Bugün hâlâ milyonlarca Müslüman camilerde, evlerde bu geleneği yaşatmaktadır.
Fidye
Oruç tutmaya gücü yetmeyenlerin, her gün için bir yoksulu doyuracak kadar bağışta bulunmasıdır.
Fidye, ibadete niyet eden ama imkânsızlıkla karşılaşan kullar için bir kolaylıktır.
Sadaka-i Fıtır (Fitre)
Ramazan sonunda verilen vacip sadakadır. Her Müslüman, bayramdan önce fitresini vererek hem kendi orucunun eksiklerini tamamlar hem de ihtiyaç sahiplerini sevindirir.
Ramazaniyye
Divan edebiyatında şairlerin Ramazan vesilesiyle kaleme aldığı övgü şiirleridir. Maneviyatın ve sanatın birleştiği zarif bir gelenektir.
Sahur
Gecenin son üçte birinde yenen mütevazı yemektir.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.): “Sahur yapın, çünkü sahurda bereket vardır.” buyurmuştur.
Sahur, sabrın ve azmin ilk adımıdır.
Mahya
Ramazan gecelerinde minareler arasına asılan, “Hoş geldin ya Şehr-i Ramazan” yazılarını aydınlatan ışıklardır. Mahyalar, şehirlerin göğüne asılan dua gibidir.
Diş Kirası
Osmanlı’dan kalan zarif bir gelenektir. İftar davetlerine katılan misafirlere, iftar sonrası verilen küçük bir hediye veya para “diş kirası” olarak adlandırılırdı.
Amaç, “gelip iftar sevabımıza ortak oldunuz” diyerek gönül hoşluğu sağlamaktı.
Çocukların oruç tutmayı öğrenmeleri için kısa süreli tuttukları alıştırma oruçlarıdır.
Anadolu’nun sevgi dolu bir geleneğidir; çocuklar günün yarısına kadar oruç tutar, sonra “iftar ettim” diye sevinirler.
İsraf
Nimeti değersiz kılmaktır. Ramazan, sofralarda bolluğu değil; ölçüyü ve şükrü hatırlatır.
İsraf edilen her lokma, bir başka kardeşin rızkıdır.
Ramazan’ın son on gününde camide veya evde bir köşeye çekilerek dünyadan uzaklaşıp sadece ibadete yönelmektir.
Bu, nefsi dinlendiren, ruhu arındıran bir kulluk hâlidir.
Sadaka
Allah rızası için verilen her türlü yardım. Bir tebessüm bile sadakadır. Ramazan, sadaka ayıdır; paylaşmanın mevsimidir.
İnfak
Kişinin sahip olduklarından Allah yolunda harcaması, ihtiyaç sahiplerine destek olmasıdır.
İnfak, imanla birleştiğinde kalbi zenginleştirir.
İstiğfar
Günahlardan pişmanlık duyarak Allah’tan bağış dilemek.
Ramazan, tövbe ve bağışlanma ayıdır. Her “Estağfirullah” bir damla rahmettir.
Temcîd
Üç aylar boyunca, özellikle sahur vakitlerinde minarelerden yükselen dua seslerine verilen isimdir.
Bu dualar, gecenin sessizliğinde göklere yükselen bir yakarıştır.
Zikir / Tesbih
Kalbin diliyle Allah’ı anmak, O’nun büyüklüğünü dile getirmektir.
Ramazan, zikrin kalpleri yumuşattığı, gönüllerin huzur bulduğu zamandır.
Dua
Kulu Rabbiyle buluşturan en samimi andır.
İstek de olsa, şükür de olsa; dua edenin sesi her zaman Allah katında kıymetlidir.
Kadir Gecesi
Kur’an-ı Kerim’in indirilmeye başlandığı, bin aydan daha hayırlı olan gece…
Ramazan’ın 27. gecesi olarak kabul edilir. Bu gece, af ve rahmetin zirvesidir.
Bereket
Azın çoğalması, nimetin artması, kalpte huzurun daim olması…
Bereket, Allah’ın bir nimeti sürekli kılmasıdır. Ramazan da bereketin mevsimidir.
Kefaret
İşlenen günah veya hata için verilen bedel, yapılan telafi ibadetidir.
Allah, affetmeyi dileyen kullarını daima bağışlamaya hazırdır.
İrade
Nefse hükmedebilmek, “hayır” diyebilme gücüdür.
Oruç, insanın iradesini güçlendiren bir eğitimdir.
Arefe
Bayramdan bir gün öncesi… Duaların geri çevrilmediği, affın bol olduğu mübarek gündür.
O gün, sabırla geçirilen Ramazan’ın meyvesi tadılır.
Son Söz
Ramazan, bir ay boyunca kalbi terbiye eden, nefsi eğiten bir manevi okuldur.
Bu sözlük, o okuldaki kelimeleri hatırlatır bize; her biri bir duadır, bir hatırlayıştır.
